|
Jak (Bos grunniens lub Poephagus grunniens) to duży ssak łożyskowy z rodziny krętorogich, rzędu parzystokopytnych. Zamieszkuje Tybet, Indie i Chiny, gdzie żyje zarówno w stanie dzikim jak i udomowionym. Udomowione jaki są zwierzętami jucznym, poza tym dają mleko i wełnę. Jaki są przeżuwaczami, żyją samotnie lub w niewielkich stadach, w stanie dzikim na wysokościach do 6 tys. m n.p.m. Stada zazwyczaj składają się z samic z młodymi. Samce dołączają do nich w okresie rui. Stare samce żyją oddzielnie. Samice opiekują się potomstwem przez rok. Potomstwo pełną dorosłość osiąga po 6-8 latach. Zwierzęta mogą dożyć kilkudziesięciu lat. Znoszą niekorzystne warunki otoczenia (niedobór paszy na wysoczyznach górskich, niedostatek tlenu i niskie temperatury średnia wynosi tam ok. 0 °C, zimą temperatury spadają niekiedy nawet do -50 °C).
Cechy gatunku:
Długość: do 3,3 m (do 4 m samiec)
Wysokość w kłębie: do 2 m (samce); 1,6 m (samice)
Ogon: 60 cm
Masa ciała: do 525 kg, samice znacznie mniejsze
Ubarwienie: sierść ciemnobrązowa do czarnej, długa, włosy okrywowe wyjątkowo długie, czasem sięgające ziemi
Pożywienie: trawy, byliny, mchy, porosty i zioła; zjada też śnieg, który dostarcza mu wody
Rozród: ciąża trwa 258 dni
Występowanie: zimne stepy Himalajów
Status: zagrożony
Długość życia: 25 lat
Jaki udomowione są o połowę mniejsze od dzikich, lecz nie zawsze. Spotyka się też stada krzyżówek jaków dzikich z jakami udomowionymi. Jaki domowe są formą jaka dzikiego (Bos mutus f. grunniens). Ze względów praktycznych wydzielone jednak zostały pod odrębną nazwą Bos grunniens.
Naukowa nazwa Bos grunnies oznacza chrząkający wół. Jak jest bardzo dużym zwierzęciem. Długość głowy i tułowia sięga do 325 cm. Wysokość w kłębie do 2 m, ciężar samców 1000 kg, samic 400 kg. Na głowie ma rogi długości do 90 cm, skierowane do przodu i w górę. Sierść cienka, długa, czarna, wzdłuż grzbietu srebrzysta pręga. Jaki dzielą się na dzikie i udomowione. Dzikie, jaki, których jest w chwili obecnej kilkaset, żyją na wyżynach Tybetańskich. Jak został udomowiony w Tybecie w pierwszym tysiącleciu A.C. Osobniki udomowione krzyżują się z bydłem domowym. Są zwierzętami jucznymi, pociągowymi i wierzchowymi. Dostarczają tłustego mleka, sierści, futra, rogów, mięsa. Udomowiony jak występuje w centralnej Azji. Jest zwierzęciem bardzo wytrzymałym, żyje 20-25 lat. Znosi łatwo mrozy do -400C. w lecie wypasa się na pastwiskach, a także odżywia się mchami i porostami. Jaki przybierają na wadze latem a chudną zimą. Krowy doi się w 10-15 dni po ocieleniu w kwietniu. Laktacja trwa 5 miesięcy, aż do nastania zimy. Najwyższą produkcję mleka uzyskuje się w czerwcu.
Ludność Tybetu spożywa mleko jaków w stanie surowym, ale także produkuje z niego masło i ser. Zapach masła jaka jest bardzo charakterystyczny i dla osób postronnych nieprzyjemny. w Tybecie zapach ten jest wszędzie obecny. Masło jaków zużywane jest do oświetlania zamiast świeczek. Masło rozpuszczone w wodzie jest używane jako herbata. Organizm ludzki łatwo nasiąka zapachem jaka. Na całym świecie żyje około 12 mln jaków z czego 85% w Chinach. Ponadto jaki występują w Nepalu, Buthanie, Indiach, Naynmar i Rosji.
|
